De Fiscale Oudedagsreserve (FOR) bestaat niet meer als manier om pensioen op te bouwen. Sinds 1 januari 2023 mag je geen nieuwe FOR meer opbouwen. Je bestaande reserves verdwijnen daardoor niet zomaar. Je hebt tot 2031 om ze om te zetten in een lijfrente of bankspaarproduct. Een lijfrente is een geblokkeerde pensioenrekening of verzekering; banksparen lijkt daarop, maar loopt via een bank.
Wat was de FOR?
De Fiscale Oudedagsreserve was een manier om belasting uit te stellen. Elk jaar mocht je een deel van je winst “reserveren” voor pensioen. Dat bedrag mocht je toen aftrekken van je winst, maar het stond niet echt apart.
De FOR stond als schuld op de balans van je bedrijf. Het geld zat dus nog gewoon in je bedrijf. Dat was het grote verschil met een lijfrente: daar staat het geld apart. Schuldeisers kunnen er minder makkelijk bij, en het hangt niet aan je bedrijfsresultaat.
Waarom is het afgeschaft?
De FOR had een duidelijk probleem: ondernemers dachten dat ze pensioen opbouwden. In werkelijkheid stond het geld gewoon in hun bedrijf. Bij faillissement of slechte jaren kon de FOR-reserve verdwijnen, zonder potje voor later. De wetgever vond dat daarom geen echte pensioenopbouw.
Wat is de huidige situatie?
Nieuw opbouwen: niet meer mogelijk vanaf 2023.
Bestaand saldo: dat blijft staan en moet voor 2031 worden geregeld. Je hebt dan deze drie opties:
Optie 1: Omzetten naar lijfrente (aanbevolen)
Je mag de storting van je FOR-saldo in een lijfrente aftrekken. Daardoor betaal je nu geen belasting over het saldo. De pensioenuitkering wordt later belast in box 1, het deel voor werk en inkomen. Waarschijnlijk heb je dan een lager inkomen, en dus een lager tarief.
Hoe werkt het:
- Sluit een lijfrenterekening of bankspaarrekening
- Maak het FOR-saldo over als koopsom
- Zet dit in je aangifte als lijfrentepremie (aftrekbaar)
ℹ Geen jaarruimte vereist
De FOR-omzetting naar lijfrente hoeft niet binnen je jaarruimte te passen. Jaarruimte is het bedrag dat je fiscaal mag inleggen; voor FOR-omzetting bestaat een aparte fiscale regeling. Overleg met je boekhouder over de precieze verwerking.
Optie 2: Staking van de onderneming
Als je stopt met ondernemen, komt de FOR vrij als stakingswinst. Op dat moment betaal je wel belasting. Tegelijk kun je de stakingslijfrentevrijstelling gebruiken: een extra aftrek bij het stoppen van je bedrijf.
Optie 3: Niets doen (niet aanbevolen)
Blijft de FOR na 2031 staan, dan wordt het saldo automatisch belaste winst. Je betaalt dan belasting zonder de lijfrente-regeling, en dat is de duurste uitkomst.
Hoe groot is het risico?
⚠ Let op
Veel ZZP’ers weten niet meer hoeveel FOR-saldo zij hebben staan. Check je balans of vraag je boekhouder. De FOR staat als passiefpost op de balans van je eenmanszaak of VOF.
Het FOR-saldo kan oplopen van een paar duizend euro tot meer dan €100.000. Dat kan zeker bij ondernemers die jarenlang hebben opgebouwd. Bij een tarief van 37,56% kan het gaan om tienduizenden euro’s belasting. Daarom moet je het goed regelen.
Stap voor stap: FOR omzetten
Stap 1: Saldo vaststellen Kijk op je meest recente balans. De FOR staat onder “langlopende schulden” of apart als “oudedagsreserve”. Heb je die balans niet, vraag het je boekhouder.
Stap 2: Lijfrenteaanbieder kiezen Voor een koopsomstorting, een eenmalige storting, zijn de meeste aanbieders geschikt. Kijk naar:
- Geen of lage koopsomkosten
- Mogelijkheid tot eenmalige storting (niet alle aanbieders bieden dit)
- Soliditeit van de aanbieder
Deze aanbieders accepteren koopsomstortingen: Brand New Day, BrightPensioen, Nationale-Nederlanden, a.s.r., De Goudse.
Stap 3: Administratief verwerken
- De storting gaat van je privérekening (haal het geld eerst uit de onderneming)
- Boek de FOR-vrijval als winst in de onderneming
- Boek de lijfrentepremie als privé-aftrekpost in de aangifte
- Netto belastingeffect: neutraal (winst en aftrek wegen tegen elkaar op)
Stap 4: Aangifte Vermeld in de aangifte:
- Box 1, winst: FOR-vrijval
- Box 1, aftrekposten: lijfrentepremie
Je boekhouder of accountant kan dit voor je doen.
Deadline: 2031
Je kunt de FOR omzetten tot en met de aangifte over belastingjaar 2030. Die aangifte dien je in 2031 in, dus de datum lijkt ver weg. Veel mensen stellen het uit en vergeten het daarna.
Aanbeveling: zet het dit jaar of volgend jaar om. Dan is het meteen geregeld. Het geld staat echt apart, en je hoeft er daarna niet meer aan te denken.
ℹ Geen calculator voor FOR-omzetting
Een FOR-omzetting is geen gewone jaarruimteberekening. Het belangrijkste rekenwerk zit in je balans, de vrijval en de lijfrentestorting. Vrijval betekent dat de reserve weer winst wordt. Gebruik hiervoor je boekhouding of boekhouder, en vergelijk daarna wie koopsomstortingen accepteert.
Bron: Belastingdienst.nl, Wet toekomst pensioenen (Stb. 2023, 190). Dit artikel is informatief en geen financieel advies. Raadpleeg een boekhouder of belastingadviseur voor jouw specifieke situatie.