Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst weer actief op schijnzelfstandigheid. De pauze op controles, het handhavingsmoratorium, is voorbij. Loop jij of je opdrachtgever risico? Dan kan dat gevolgen hebben voor je pensioenopbouw.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier ZZP’er bent, maar in de praktijk als werknemer werkt. De Belastingdienst en de rechter kijken naar wat er echt gebeurt. Je contract is dus niet genoeg.
Indicaties van schijnzelfstandigheid:
- Je werkt exclusief of bijna exclusief voor één opdrachtgever
- Je hebt geen eigen klanten, geen ondernemersrisico
- De opdrachtgever bepaalt hoe en wanneer je werkt
- Je doet hetzelfde werk als vaste medewerkers, tegen vergelijkbare condities
Rechtsvermoeden: de nieuwe VBAR-regel
VBAR staat voor Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden. Die regel gaat over de vraag of je werknemer bent. Een rechtsvermoeden betekent dat de opdrachtgever het tegendeel moet bewijzen. Dat geldt als je €38 per uur of minder verdient. Hij moet dan aantonen dat je géén werknemer bent.
ℹ Verduidelijkingsdeel ingetrokken
Op 6 maart 2026 trok het kabinet een deel van VBAR in. Het gaat om het verduidelijkingsdeel. De 10 beoordelingscriteria komen er niet. Het rechtsvermoeden blijft wel. De Belastingdienst blijft ook controleren.
Gevolgen voor jouw pensioen
Voor pensioen zit het risico vooral op drie plekken.
1. Pensioenpremies achteraf
Als een rechter of de Belastingdienst zegt dat je werknemer was, kan je opdrachtgever alsnog pensioenpremies moeten betalen. Die premies gaan naar het pensioenfonds van de sector. Dat kan ook gelden voor eerdere maanden of jaren.
Voorbeeld: werk je in de zorg en blijk je achteraf werknemer? Dan had je bij PFZW moeten zitten. PFZW is Pensioenfonds Zorg en Welzijn. Het fonds kan premies vragen over de periode die je werkte.
2. Twee pensioenpotten kunnen lastig zijn
Als ZZP’er heb je misschien al zelf pensioen opgebouwd via lijfrente. Lijfrente is een pensioenpot die je zelf afsluit. Dat geld blijft staan. Komt daar een verplicht pensioenfonds bij? Dan heb je twee losse potjes. Die mag je niet met elkaar verrekenen.
3. Je lijfrente-inleg blijft staan
Lijfrentestortingen die je al deed, kun je niet terugdraaien. Ze blijven fiscaal aftrekbaar. Het vermogen blijft van jou. Je hebt dan wel meer pensioen dan gepland. Daardoor houd je misschien minder vrij geld over.
Welke sectoren lopen het meeste risico?
De Belastingdienst let vooral op sectoren met veel zzp-inhuur. Het gaat dan om werk dat bij de kern van het bedrijf hoort:
| Sector | Risico | Reden |
|---|---|---|
| Zorg (verpleging, thuiszorg) | Hoog | Kernactiviteit, vaste roosters, gezagsverhouding |
| IT (ontwikkeling bij overheden) | Hoog | Lange trajecten, weinig ondernemersrisico |
| Bouw (onderaanneming) | Hoog | Vaste werkplek, materialen van opdrachtgever |
| Onderwijs (invalkrachten) | Hoog | Gezagsverhouding, rooster van school |
| Consultancy | Matig | Afhankelijk van zelfstandigheid en klantportfolio |
| Creatief (design, tekst) | Laag | Eigen klanten, projectbasis, eigen werkwijze |
Hoe verklein je het risico?
Voor jou als ZZP’er:
- Meer opdrachtgevers: exclusiviteit is een rode vlag
- Eigen klanten en risico: investeer in je eigen bedrijf
- Geen vaste werktijden opgelegd krijgen: bepaal je eigen agenda
- Facturen, niet uren: projectbasis is sterker dan per uur detacheren
- Contract laten checken: gebruik een modelovereenkomst of eigen contract
Gebruik de FNV-arbeidsrelatiecheck als je twijfelt. Je kunt ook een arbeidsrechtadvocaat vragen.
⚠ Let op
De Belastingdienst heeft een online hulpmiddel. Het heet de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie. Daarmee kan je opdrachtgever checken of een zzp-relatie houdbaar is. Doe die controle samen.
Als schijnzelfstandigheid al is vastgesteld
Dan zijn dit de praktische gevolgen:
- De opdrachtgever betaalt loonheffingen en pensioenpremies, niet jij
- Je krijgt bescherming als werknemer, zoals loon bij ziekte
- Je pensioen via lijfrente blijft staan
- Je kunt bezwaar maken als je het niet eens bent
Juridische hulp is verstandig.
Pensioen plannen ondanks onzekerheid
Schijnzelfstandigheid geeft onzekerheid. Daarom is het slim om je pensioenopbouw goed bij te houden. Weet wat je hebt opgebouwd. Weet ook wat je nog nodig hebt. Verandert je status later? Dan kun je sneller reageren.
Bron: Rijksoverheid.nl (persbericht 6 maart 2026), Belastingdienst.nl, SVB.nl. Dit artikel is informatief en geen juridisch of financieel advies.